Telefon, tablet, bilgisayar ve televizyon çocukların günlük yaşamının bir parçası hâline geldi. Bu nedenle amaç ekranı tamamen hayatın dışına çıkarmak değil, çocuğun ekranı ne zaman, nerede, ne amaçla ve hangi kurallar içerisinde kullanacağını öğrenmesine yardımcı olmaktır.
Ekran konusunda sağlıklı bir düzen oluşturmak yalnızca süre belirlemekten ibaret değildir. İçeriğin niteliği, kullanım zamanı, çocuğun yaşı, aile içindeki kurallar ve ekran dışındaki etkinliklerin dengesi de birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuk ekran başındayken sürekli yeni bir kural koymak yerine, temel kuralları önceden belirlemek daha anlaşılır olabilir.
Örneğin:
Böylece ekranı kapatma zamanı geldiğinde sürekli pazarlık yapılması azaltılabilir.
Ekran kullanımında süre önemli olsa da tek başına yeterli değildir.
Örneğin çocuğun;
Eğitsel bir içerik ile yaşına uygun olmayan bir içerik aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Çocuğun ekranı hangi amaçla kullandığını belirlemek kuralları daha anlaşılır hâle getirebilir.
Örneğin:
Ders → eğitim içeriği
Serbest zaman → yaşa uygun oyun veya video
Aile etkinliği → birlikte izleme
gibi farklı kullanım amaçları olabilir.
Bu şekilde çocuk ekranın günün bütün boşluklarını dolduran bir etkinlik olmadığını öğrenebilir.
Aileler için önemli kurallardan biri yemek sırasında ekran kullanımıdır.
Sofrada sürekli telefon veya tablet bulunması, aile üyelerinin birbirleriyle iletişimini azaltabilir ve çocuğun yemek dışındaki etkinliğe odaklanmasını zorlaştırabilir.
Bu nedenle ailece belirlenmiş:
Kuralın yalnızca çocuk için değil, mümkün olduğunca evdeki herkes için geçerli olması daha tutarlı bir ortam oluşturur.
Ekran kullanımının günün son etkinliği hâline gelmesi bazı çocuklarda uyku rutinini zorlaştırabilir.
Bu nedenle uyku öncesinde;
ekranı kapatma → sakin etkinlik → kişisel hazırlık → kitap → uyku
gibi bir rutin oluşturulabilir.
Çocuğun ekranı kapatmakta zorlandığı durumlarda süreyi son dakikada söylemek yerine önceden haber vermek faydalı olabilir:
Ekranı kapatma zamanı geldiğinde çocuk öfkelenebilir veya süreyi uzatmak isteyebilir.
Bu durumda önceden belirlenen kuralın mümkün olduğunca sakin ve tutarlı biçimde uygulanması önemlidir.
Örneğin:
Ancak çocuğun duygusu da reddedilmek zorunda değildir:
Çocuğa yalnızca:
Örneğin:
Özellikle ekranı çok seven çocuklarda ekran dışındaki etkinliklerin de ilgi çekici olması önemlidir.
Çocuğa:
Bu nedenle aile içerisinde mümkün olduğunca ortak bir dijital alışkanlık oluşturmak daha etkili olabilir.
Örneğin ailece yemek yerken telefonları bir kenara bırakmak, çocuğa yalnızca sözle değil davranışla da örnek olur.
“Ödevini yaparsan tablet.”
“Yemeğini bitirirsen telefon.”
gibi bir sistem kısa vadede işe yarayabilir. Ancak ekranın çocuğun gözünde sürekli en değerli ödül hâline gelmesine neden olabilir.
Ekranı tamamen ödül olarak kullanmak yerine, günlük programın önceden belirlenmiş bir parçası hâline getirmek daha sürdürülebilir olabilir.
Bir gün belirlenen süreye uyulup ertesi gün çocuk itiraz ettiği için sürenin sürekli uzatılması, kuralın anlamını zayıflatabilir.
Bu nedenle aile içerisinde temel kurallar belirlenmeli ve mümkün olduğunca tutarlı uygulanmalıdır.
Örneğin:
Çocuğun günlük programında yalnızca ekran süresine değil, diğer etkinliklere de yer verilmelidir.
Gün içerisinde;
Amaç ekranı tamamen yasaklamak değil, çocuğun bütün günlük yaşamının ekran etrafında şekillenmesini önlemektir.
Çocuk ekranı bırakamıyor, ekran dışında hiçbir etkinliğe ilgi göstermiyor veya ekran kullanımı;
Bu durumda aile içerisindeki kullanım düzenini gözden geçirmek ve gerekirse uygun bir uzmandan destek almak faydalı olabilir.
Ekran eğitiminde amaç yalnızca “kaç dakika?” sorusuna cevap vermek değildir. Çocuğa ekranın günlük yaşamın yalnızca bir parçası olduğunu, ne zaman kullanılacağını ve ne zaman bırakılması gerektiğini öğretmek; bunu yaparken de aile olarak tutarlı bir model oluşturmak daha kalıcı bir alışkanlık sağlayabilir.
Ekran konusunda sağlıklı bir düzen oluşturmak yalnızca süre belirlemekten ibaret değildir. İçeriğin niteliği, kullanım zamanı, çocuğun yaşı, aile içindeki kurallar ve ekran dışındaki etkinliklerin dengesi de birlikte değerlendirilmelidir.
Ekran kuralları önceden belirlenmeli
Çocuk ekran başındayken sürekli yeni bir kural koymak yerine, temel kuralları önceden belirlemek daha anlaşılır olabilir.Örneğin:
- Ekran nerede kullanılabilir?
- Hangi saatlerde kullanılabilir?
- Hangi içeriklere izin verilir?
- Yemek sırasında ekran kullanılacak mı?
- Ekran süresi bittiğinde ne yapılacak?
Böylece ekranı kapatma zamanı geldiğinde sürekli pazarlık yapılması azaltılabilir.
Sadece süreye odaklanmamak gerekir
Ekran kullanımında süre önemli olsa da tek başına yeterli değildir.Örneğin çocuğun;
- Ne izlediği,
- Hangi oyunları oynadığı,
- Ekranı neden kullandığı,
- Ekran sırasında yetişkin desteğine ihtiyaç duyup duymadığı
Eğitsel bir içerik ile yaşına uygun olmayan bir içerik aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Ekran kullanımının amacı belirlenebilir
Çocuğun ekranı hangi amaçla kullandığını belirlemek kuralları daha anlaşılır hâle getirebilir.Örneğin:
Ders → eğitim içeriği
Serbest zaman → yaşa uygun oyun veya video
Aile etkinliği → birlikte izleme
gibi farklı kullanım amaçları olabilir.
Bu şekilde çocuk ekranın günün bütün boşluklarını dolduran bir etkinlik olmadığını öğrenebilir.
Yemek sırasında ekran kullanımı
Aileler için önemli kurallardan biri yemek sırasında ekran kullanımıdır.Sofrada sürekli telefon veya tablet bulunması, aile üyelerinin birbirleriyle iletişimini azaltabilir ve çocuğun yemek dışındaki etkinliğe odaklanmasını zorlaştırabilir.
Bu nedenle ailece belirlenmiş:
gibi basit bir kural uygulanabilir.
Kuralın yalnızca çocuk için değil, mümkün olduğunca evdeki herkes için geçerli olması daha tutarlı bir ortam oluşturur.
Uyku öncesinde ekran konusunda düzen
Ekran kullanımının günün son etkinliği hâline gelmesi bazı çocuklarda uyku rutinini zorlaştırabilir.Bu nedenle uyku öncesinde;
ekranı kapatma → sakin etkinlik → kişisel hazırlık → kitap → uyku
gibi bir rutin oluşturulabilir.
Çocuğun ekranı kapatmakta zorlandığı durumlarda süreyi son dakikada söylemek yerine önceden haber vermek faydalı olabilir:
Ardından:
şeklinde hatırlatma yapılabilir.
Ekran süresi bittiğinde ne yapılmalı?
Ekranı kapatma zamanı geldiğinde çocuk öfkelenebilir veya süreyi uzatmak isteyebilir.Bu durumda önceden belirlenen kuralın mümkün olduğunca sakin ve tutarlı biçimde uygulanması önemlidir.
Örneğin:
Çocuğun itiraz etmesi, kuralın her seferinde değiştirilmesini gerektirmez.
Ancak çocuğun duygusu da reddedilmek zorunda değildir:
şeklinde yaklaşılabilir.
Ekranın yerine alternatifler hazırlayın
Çocuğa yalnızca:demek yerine sonrasında yapabileceği alternatifleri de göstermek geçişi kolaylaştırabilir.
Örneğin:
- Kitap okumak,
- Oyuncaklarla oynamak,
- Resim yapmak,
- Dışarı çıkmak,
- Birlikte oyun oynamak,
- Yaşına uygun bir ev etkinliğine katılmak
Özellikle ekranı çok seven çocuklarda ekran dışındaki etkinliklerin de ilgi çekici olması önemlidir.
Ebeveynler de örnek olmalı
Çocuğa:deyip yetişkinlerin sürekli telefonla ilgilenmesi, belirlenen kuralların anlaşılmasını zorlaştırabilir.
Bu nedenle aile içerisinde mümkün olduğunca ortak bir dijital alışkanlık oluşturmak daha etkili olabilir.
Örneğin ailece yemek yerken telefonları bir kenara bırakmak, çocuğa yalnızca sözle değil davranışla da örnek olur.
Ekranı her davranışın ödülü hâline getirmeyin
“Ödevini yaparsan tablet.”“Yemeğini bitirirsen telefon.”
gibi bir sistem kısa vadede işe yarayabilir. Ancak ekranın çocuğun gözünde sürekli en değerli ödül hâline gelmesine neden olabilir.
Ekranı tamamen ödül olarak kullanmak yerine, günlük programın önceden belirlenmiş bir parçası hâline getirmek daha sürdürülebilir olabilir.
Ekran kurallarında tutarlılık önemli
Bir gün belirlenen süreye uyulup ertesi gün çocuk itiraz ettiği için sürenin sürekli uzatılması, kuralın anlamını zayıflatabilir.Bu nedenle aile içerisinde temel kurallar belirlenmeli ve mümkün olduğunca tutarlı uygulanmalıdır.
Örneğin:
kuralı belirlenmişse bunun her gün yeniden pazarlık konusu yapılmaması çocuğun düzeni anlamasını kolaylaştırabilir.
Ekran dışında günlük yaşam dengesi
Çocuğun günlük programında yalnızca ekran süresine değil, diğer etkinliklere de yer verilmelidir.Gün içerisinde;
- Okul ve öğrenme,
- Oyun,
- Fiziksel hareket,
- Aileyle zaman,
- Kitap,
- Sosyal etkinlikler,
- Dinlenme
Amaç ekranı tamamen yasaklamak değil, çocuğun bütün günlük yaşamının ekran etrafında şekillenmesini önlemektir.
Ekran kullanımı günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyorsa
Çocuk ekranı bırakamıyor, ekran dışında hiçbir etkinliğe ilgi göstermiyor veya ekran kullanımı;- Okul görevlerini,
- Aile ilişkilerini,
- Sosyal yaşamı,
- Günlük sorumlulukları
Bu durumda aile içerisindeki kullanım düzenini gözden geçirmek ve gerekirse uygun bir uzmandan destek almak faydalı olabilir.
Siz de deneyiminizi paylaşabilirsiniz.
- Çocuğunuz günlük ne zaman ekran kullanıyor?
- Ekranı kapatma konusunda en çok hangi aşamada zorlanıyorsunuz?
- Evde yemek veya uyku öncesi ekran kuralınız var mı?
- Ekranın yerine hangi etkinlikleri koyuyorsunuz?
- Çocuklarda sağlıklı ekran alışkanlığı oluşturmak isteyen diğer ebeveynlere hangi tavsiyelerde bulunursunuz?
Ekran eğitiminde amaç yalnızca “kaç dakika?” sorusuna cevap vermek değildir. Çocuğa ekranın günlük yaşamın yalnızca bir parçası olduğunu, ne zaman kullanılacağını ve ne zaman bırakılması gerektiğini öğretmek; bunu yaparken de aile olarak tutarlı bir model oluşturmak daha kalıcı bir alışkanlık sağlayabilir.