Çocuğa kitap okumayı sevdirmek, yalnızca gelecekte derslerinde başarılı olması için değil, öğrenme merakı, kelime dağarcığı, hayal gücü ve kendi başına öğrenme alışkanlığı açısından da önemlidir. Ancak kitap okuma alışkanlığı çoğu çocukta kendiliğinden oluşmaz. Evde düzenli bir okuma ortamı oluşturmak ve kitabı bir zorunluluk yerine günlük yaşamın doğal bir parçası hâline getirmek bu süreci kolaylaştırabilir.
Kitaplarla tanışmak için çocuğun okuma yazmayı öğrenmesini beklemek gerekmez.
Küçük yaşlarda;
Çocuk büyüdükçe kitapların içeriği ve okuma süresi de yaşına uygun şekilde artırılabilir.
Çocuğun ilgisini çekmeyen bir kitabı sürekli okumaya zorlamak, kitap okumayı sıkıcı bir görev hâline getirebilir.
Kitap seçerken çocuğun;
Bir kitabın yetişkinlere göre “çok basit” görünmesi, çocuk için değersiz olduğu anlamına gelmez. Önemli olan çocuğun kitabı merak etmesidir.
Kitap okumayı günlük rutinin bir parçası hâline getirmek alışkanlığın oluşmasını kolaylaştırabilir.
Örneğin:
Akşam hazırlığı → kitap okuma → uyku
şeklinde düzenli bir rutin oluşturulabilir.
Her gün çok uzun süre okumak gerekmeyebilir. Önemli olan düzenli olarak kitapla zaman geçirmektir.
Çocuğa kitabı okuyup bitirmek yerine hikâye hakkında konuşmak da öğrenmeyi destekleyebilir.
Örneğin:
Bu tür sorular çocuğun hikâyeyi anlamasına ve kendi düşüncelerini ifade etmesine fırsat verir.
Çocuğun aynı kitabı defalarca istemesi bazen ebeveynlere sıkıcı gelebilir. Ancak çocuklar tekrar yoluyla hikâyeyi daha iyi anlayabilir ve yeni ayrıntılar fark edebilir.
Bu nedenle sürekli yeni kitap almak yerine sevdiği kitapları tekrar okumasına da izin verilebilir.
Bir süre sonra başka kitaplar için de merak geliştirebilir.
Çocuğun kitap okumasını isteyen ebeveynin kendisinin de zaman zaman kitap okuduğunu görmesi güçlü bir örnek oluşturabilir.
Evde;
“Ödevini yapmazsan kitap okuyamazsın.”
veya
“Her gün şu kadar sayfa okumak zorundasın.”
gibi yaklaşımlar bazı çocuklarda kitabın bir keyif etkinliği yerine görev olarak algılanmasına neden olabilir.
Özellikle küçük çocuklarda öncelik kitabı sevdirmek olmalıdır.
Okul çağındaki çocuklarda düzenli okuma sorumluluğu oluşturulabilir; ancak bu süreçte çocuğun yaşına ve okuma düzeyine uygun beklentiler belirlenmelidir.
Çocuğun gününün büyük bölümünü ekran karşısında geçirmesi kitap okumaya ayırabileceği zamanı azaltabilir.
Bu nedenle evde ekran kullanımı için belirlenen kuralların yanında kitap okumaya da düzenli bir zaman ayrılabilir.
Ancak kitabı ekranın “cezası” gibi sunmak yerine iki etkinliği birbirinden bağımsız düşünmek daha sağlıklı olabilir.
Okuma yazmayı öğrenen çocuklarda ebeveyn desteği devam edebilir.
Çocuk;
Amaç çocuğun hata yapmaktan korkmadan okumaya devam etmesini sağlamaktır.
Çocuğa zaman zaman:
Ebeveyn yaşına uygun seçenekleri belirleyebilir; çocuk ise bu seçenekler arasından kendi kitabını seçebilir.
Bu küçük seçim hakkı, özellikle kitap okumaya isteksiz çocuklarda motivasyonu artırabilir.
Çocuk yaşı ilerlediği hâlde okumaya karşı yoğun bir isteksizlik gösteriyor, okurken belirgin şekilde zorlanıyor veya okulda okuma becerisiyle ilgili sürekli sorun yaşıyorsa yalnızca daha fazla kitap okutmaya çalışmak yeterli olmayabilir.
Öğretmeniyle görüşmek ve gerekirse uygun bir uzman değerlendirmesi almak faydalı olabilir.
Kitap okuma alışkanlığının temelinde zorlamak değil, kitabı çocuğun hayatının doğal ve keyifli bir parçası hâline getirmek vardır. Çocuğun ilgisini takip etmek, birlikte okumak ve düzenli bir rutin oluşturmak zaman içerisinde güçlü bir okuma alışkanlığının temelini oluşturabilir.
Kitap okuma alışkanlığı ne zaman kazandırılmalı?
Kitaplarla tanışmak için çocuğun okuma yazmayı öğrenmesini beklemek gerekmez.Küçük yaşlarda;
- Resimli kitaplara bakmak,
- Kitaptaki nesnelerin isimlerini söylemek,
- Kısa hikâyeler anlatmak,
- Resimler hakkında konuşmak
Çocuk büyüdükçe kitapların içeriği ve okuma süresi de yaşına uygun şekilde artırılabilir.
Çocuğun ilgisine uygun kitap seçmek
Çocuğun ilgisini çekmeyen bir kitabı sürekli okumaya zorlamak, kitap okumayı sıkıcı bir görev hâline getirebilir.Kitap seçerken çocuğun;
- Sevdiği karakterler,
- Hayvanlara olan ilgisi,
- Araçlar,
- Uzay,
- Masallar,
- Macera hikâyeleri,
- Günlük yaşam
Bir kitabın yetişkinlere göre “çok basit” görünmesi, çocuk için değersiz olduğu anlamına gelmez. Önemli olan çocuğun kitabı merak etmesidir.
Her gün belirli bir okuma zamanı oluşturmak
Kitap okumayı günlük rutinin bir parçası hâline getirmek alışkanlığın oluşmasını kolaylaştırabilir.Örneğin:
Akşam hazırlığı → kitap okuma → uyku
şeklinde düzenli bir rutin oluşturulabilir.
Her gün çok uzun süre okumak gerekmeyebilir. Önemli olan düzenli olarak kitapla zaman geçirmektir.
Kitabı yalnızca okumayın, hakkında konuşun
Çocuğa kitabı okuyup bitirmek yerine hikâye hakkında konuşmak da öğrenmeyi destekleyebilir.Örneğin:
gibi sorular sorulabilir.
Bu tür sorular çocuğun hikâyeyi anlamasına ve kendi düşüncelerini ifade etmesine fırsat verir.
Çocuk istediği kitabı tekrar tekrar okuyabilir
Çocuğun aynı kitabı defalarca istemesi bazen ebeveynlere sıkıcı gelebilir. Ancak çocuklar tekrar yoluyla hikâyeyi daha iyi anlayabilir ve yeni ayrıntılar fark edebilir.Bu nedenle sürekli yeni kitap almak yerine sevdiği kitapları tekrar okumasına da izin verilebilir.
Bir süre sonra başka kitaplar için de merak geliştirebilir.
Ebeveynin model olması önemli
Çocuğun kitap okumasını isteyen ebeveynin kendisinin de zaman zaman kitap okuduğunu görmesi güçlü bir örnek oluşturabilir.Evde;
- Kitapların görünür bir yerde bulunması,
- Ebeveynlerin kitap okuması,
- Birlikte kitapçı veya kütüphaneye gitmek,
- Çocuğun kendi kitaplarını seçmesine izin vermek
Kitap okumayı ceza veya zorunluluk hâline getirmeyin
“Ödevini yapmazsan kitap okuyamazsın.”veya
“Her gün şu kadar sayfa okumak zorundasın.”
gibi yaklaşımlar bazı çocuklarda kitabın bir keyif etkinliği yerine görev olarak algılanmasına neden olabilir.
Özellikle küçük çocuklarda öncelik kitabı sevdirmek olmalıdır.
Okul çağındaki çocuklarda düzenli okuma sorumluluğu oluşturulabilir; ancak bu süreçte çocuğun yaşına ve okuma düzeyine uygun beklentiler belirlenmelidir.
Ekran ile kitap arasında denge
Çocuğun gününün büyük bölümünü ekran karşısında geçirmesi kitap okumaya ayırabileceği zamanı azaltabilir.Bu nedenle evde ekran kullanımı için belirlenen kuralların yanında kitap okumaya da düzenli bir zaman ayrılabilir.
Ancak kitabı ekranın “cezası” gibi sunmak yerine iki etkinliği birbirinden bağımsız düşünmek daha sağlıklı olabilir.
Çocuk okumayı öğrenirken nasıl desteklenebilir?
Okuma yazmayı öğrenen çocuklarda ebeveyn desteği devam edebilir.Çocuk;
- Kelimeleri anlamakta zorlandığında,
- Yavaş okuduğunda,
- Bir kelimeyi yanlış söylediğinde
Amaç çocuğun hata yapmaktan korkmadan okumaya devam etmesini sağlamaktır.
Kitap seçimini çocuğa bırakmak
Çocuğa zaman zaman:diye sormak, okuma sürecinde söz hakkı olduğunu hissettirebilir.
Ebeveyn yaşına uygun seçenekleri belirleyebilir; çocuk ise bu seçenekler arasından kendi kitabını seçebilir.
Bu küçük seçim hakkı, özellikle kitap okumaya isteksiz çocuklarda motivasyonu artırabilir.
Okuma konusunda belirgin güçlük varsa
Çocuk yaşı ilerlediği hâlde okumaya karşı yoğun bir isteksizlik gösteriyor, okurken belirgin şekilde zorlanıyor veya okulda okuma becerisiyle ilgili sürekli sorun yaşıyorsa yalnızca daha fazla kitap okutmaya çalışmak yeterli olmayabilir.Öğretmeniyle görüşmek ve gerekirse uygun bir uzman değerlendirmesi almak faydalı olabilir.
Siz de deneyiminizi paylaşabilirsiniz.
- Çocuğunuza kitap okuma alışkanlığını nasıl kazandırdınız?
- En çok hangi tür kitapları seviyor?
- Aynı kitabı tekrar tekrar okumasına izin veriyor musunuz?
- Günlük kitap okuma için belirlediğiniz bir rutin var mı?
- Kitap okumayı sevmeyen çocukların ebeveynlerine hangi tavsiyelerde bulunursunuz?
Kitap okuma alışkanlığının temelinde zorlamak değil, kitabı çocuğun hayatının doğal ve keyifli bir parçası hâline getirmek vardır. Çocuğun ilgisini takip etmek, birlikte okumak ve düzenli bir rutin oluşturmak zaman içerisinde güçlü bir okuma alışkanlığının temelini oluşturabilir.