Çocuğun bir etkinliğe başlayabilmesi, bir süre devam edebilmesi ve başladığı işi mümkün olduğunca tamamlayabilmesi okul yaşamında önemli beceriler arasındadır. Ancak dikkat ve odaklanma kapasitesi her çocukta aynı değildir. Özellikle küçük çocuklardan uzun süre boyunca hareketsiz kalmalarını veya tek bir göreve kesintisiz odaklanmalarını beklemek gerçekçi olmayabilir.
Bu nedenle amaç çocuğu sürekli “dikkatini ver” diye uyarmak değil, dikkatini kullanabileceği uygun bir ortam ve çalışma alışkanlığı oluşturmasına yardımcı olmaktır.
Çocuğun dikkatini bir etkinliğe yönlendirebilmesi;
Ancak dikkat becerisi zaman içerisinde gelişir ve çocuğun yaşına göre beklentiler değişmelidir.
Çocuğa aynı anda birçok görev vermek, özellikle küçük yaşlarda ne yapacağını karıştırmasına neden olabilir.
Örneğin:
Çocuğun çalıştığı ortamda sürekli televizyon açık olması, telefon bildirimleri veya çevrede çok fazla oyuncak bulunması dikkatini sürdürmesini zorlaştırabilir.
Bu nedenle çalışma sırasında;
Çocuğun yaşına uygun şekilde çalışma süresi kısa bölümlere ayrılabilir.
Örneğin bir görevi tamamladıktan sonra kısa bir mola vermek, çocuğun yeniden çalışmaya dönmesini kolaylaştırabilir.
Mola sırasında kısa bir hareket etkinliği yapmak veya biraz dinlenmek tercih edilebilir.
Burada önemli olan molanın yeni bir dikkat dağıtıcı etkinliğe dönüşmemesidir.
Çocuğun bütün gün masa başında oturmasını beklemek yerine gün içerisinde hareket etmesine fırsat vermek önemlidir.
Oyun oynamak, dışarıda hareket etmek ve fiziksel etkinliklere zaman ayırmak günlük rutinin bir parçası olabilir.
Ders çalışmak ile oyun arasında sürekli bir rekabet oluşturmak yerine ikisi için de uygun zamanlar belirlenebilir.
Çocuğun yaşına uygun bazı oyunlar dikkatini sürdürme ve yönergeleri takip etme becerilerini destekleyebilir.
Örneğin;
Bunların mutlaka “eğitim çalışması” gibi sunulması gerekmez. Çocuk oyun oynarken de dikkatini kullanmayı öğrenebilir.
Çocuk bir göreve odaklanmışken başka bir işle ilgili sürekli konuşmak veya arka arkaya talimat vermek dikkatini bölebilir.
Örneğin çocuk ödev yaparken:
Çocuk kısa süreliğine de olsa dikkatini koruyup bir görevi tamamladığında bunu fark etmek önemlidir.
Örneğin:
Bu yaklaşım çocuğun yalnızca “başarılı oldum” değil, “zorlandığımda tekrar deneyebilirim” düşüncesini geliştirmesine yardımcı olabilir.
Ekran kullanımı çocuğun günlük rutinindeki diğer etkinliklerle dengelenmelidir.
Özellikle ders veya kitap okuma sırasında televizyon, telefon ya da tabletin açık olması dikkatini başka yöne çekebilir.
Bu nedenle aile içerisinde ekran kullanımı için önceden belirlenmiş kurallar bulunması faydalı olabilir.
Kuralların çocuğun yaşına uygun olması ve ebeveynler tarafından da tutarlı şekilde uygulanması önemlidir.
Çocuğa sürekli dikkatinin dağınık olduğu söylenirse bu ifade zamanla çocuğun kendisiyle ilgili düşüncesine dönüşebilir.
Bunun yerine davranışa odaklanmak daha faydalıdır:
Dikkati yalnızca ders çalışma sırasında geliştirilmesi gereken bir beceri olarak düşünmemek gerekir.
Örneğin;
Çocuğun dikkatini sürdürmekte zorlanması yaşına göre zaman zaman normal olabilir. Ancak dikkat sorunları sürekli şekilde devam ediyor, hem evde hem okulda belirgin biçimde görülüyor ve çocuğun eğitimini veya günlük yaşamını ciddi şekilde etkiliyorsa öğretmeniyle görüşmek ve gerektiğinde uygun bir uzmandan değerlendirme almak faydalı olabilir.
Burada amaç çocuğa hemen bir etiket koymak değil, gerçekten desteğe ihtiyaç duyduğu bir alan olup olmadığını anlamaktır.
Dikkat ve odaklanma bir anda kazanılan beceriler değildir. Yaşa uygun beklentiler, düzenli rutinler, dikkat dağıtıcıların azaltılması ve çocuğa kendi hızında çalışma fırsatı verilmesi bu becerinin zaman içerisinde gelişmesine yardımcı olabilir.
Bu nedenle amaç çocuğu sürekli “dikkatini ver” diye uyarmak değil, dikkatini kullanabileceği uygun bir ortam ve çalışma alışkanlığı oluşturmasına yardımcı olmaktır.
Dikkat süresi neden önemlidir?
Çocuğun dikkatini bir etkinliğe yönlendirebilmesi;- Derslerini takip etmesine,
- Verilen yönergeleri anlamasına,
- Bir görevi tamamlamasına,
- Kitap veya hikâye dinlemesine,
- Oyun sırasında kuralları takip etmesine
Ancak dikkat becerisi zaman içerisinde gelişir ve çocuğun yaşına göre beklentiler değişmelidir.
Tek seferde çok fazla görev vermeyin
Çocuğa aynı anda birçok görev vermek, özellikle küçük yaşlarda ne yapacağını karıştırmasına neden olabilir.Örneğin:
demek yerine görevleri sıraya koyabilirsiniz:
Çocuk görevi tamamladıkça bir sonraki adıma geçmek daha anlaşılır olabilir.
Çalışma ortamındaki dikkat dağıtıcıları azaltın
Çocuğun çalıştığı ortamda sürekli televizyon açık olması, telefon bildirimleri veya çevrede çok fazla oyuncak bulunması dikkatini sürdürmesini zorlaştırabilir.Bu nedenle çalışma sırasında;
- Televizyon kapatılabilir,
- Telefon sessize alınabilir,
- Gereksiz materyaller masadan kaldırılabilir,
- Çalışma alanı mümkün olduğunca düzenli tutulabilir.
Uzun süre çalışmak yerine kısa çalışma bölümleri
Çocuğun yaşına uygun şekilde çalışma süresi kısa bölümlere ayrılabilir.Örneğin bir görevi tamamladıktan sonra kısa bir mola vermek, çocuğun yeniden çalışmaya dönmesini kolaylaştırabilir.
Mola sırasında kısa bir hareket etkinliği yapmak veya biraz dinlenmek tercih edilebilir.
Burada önemli olan molanın yeni bir dikkat dağıtıcı etkinliğe dönüşmemesidir.
Hareket etmek dikkat açısından da önemlidir
Çocuğun bütün gün masa başında oturmasını beklemek yerine gün içerisinde hareket etmesine fırsat vermek önemlidir.Oyun oynamak, dışarıda hareket etmek ve fiziksel etkinliklere zaman ayırmak günlük rutinin bir parçası olabilir.
Ders çalışmak ile oyun arasında sürekli bir rekabet oluşturmak yerine ikisi için de uygun zamanlar belirlenebilir.
Dikkat gerektiren oyunlardan yararlanılabilir
Çocuğun yaşına uygun bazı oyunlar dikkatini sürdürme ve yönergeleri takip etme becerilerini destekleyebilir.Örneğin;
- Yapboz,
- Eşleştirme oyunları,
- Hafıza oyunları,
- Yaşa uygun masa oyunları,
- Basit sıralama ve sınıflandırma etkinlikleri
Bunların mutlaka “eğitim çalışması” gibi sunulması gerekmez. Çocuk oyun oynarken de dikkatini kullanmayı öğrenebilir.
Çocuğun dikkatini bölmeden konuşun
Çocuk bir göreve odaklanmışken başka bir işle ilgili sürekli konuşmak veya arka arkaya talimat vermek dikkatini bölebilir.Örneğin çocuk ödev yaparken:
gibi arka arkaya sorular sormak yerine belirli bir zamanda kontrol etmek daha uygun olabilir.
Çabanın kendisini fark edin
Çocuk kısa süreliğine de olsa dikkatini koruyup bir görevi tamamladığında bunu fark etmek önemlidir.Örneğin:
şeklinde somut bir geri bildirim verilebilir.
Bu yaklaşım çocuğun yalnızca “başarılı oldum” değil, “zorlandığımda tekrar deneyebilirim” düşüncesini geliştirmesine yardımcı olabilir.
Ekran kullanımında düzen oluşturun
Ekran kullanımı çocuğun günlük rutinindeki diğer etkinliklerle dengelenmelidir.Özellikle ders veya kitap okuma sırasında televizyon, telefon ya da tabletin açık olması dikkatini başka yöne çekebilir.
Bu nedenle aile içerisinde ekran kullanımı için önceden belirlenmiş kurallar bulunması faydalı olabilir.
Kuralların çocuğun yaşına uygun olması ve ebeveynler tarafından da tutarlı şekilde uygulanması önemlidir.
“Sen zaten dikkatini veremiyorsun” gibi etiketlerden kaçının
Çocuğa sürekli dikkatinin dağınık olduğu söylenirse bu ifade zamanla çocuğun kendisiyle ilgili düşüncesine dönüşebilir.Bunun yerine davranışa odaklanmak daha faydalıdır:
Böylece çocuk kişiliğinin değil, belirli bir davranışın üzerinde çalışıldığını anlayabilir.
Dikkat becerisini günlük yaşamın içine yerleştirin
Dikkati yalnızca ders çalışma sırasında geliştirilmesi gereken bir beceri olarak düşünmemek gerekir.Örneğin;
- Birlikte yemek tarifi hazırlamak,
- Kitap okurken hikâyeyi takip etmek,
- Yapboz tamamlamak,
- Bir oyunun kurallarını takip etmek,
- Birlikte basit bir el işi yapmak
Ne zaman değerlendirme gerekebilir?
Çocuğun dikkatini sürdürmekte zorlanması yaşına göre zaman zaman normal olabilir. Ancak dikkat sorunları sürekli şekilde devam ediyor, hem evde hem okulda belirgin biçimde görülüyor ve çocuğun eğitimini veya günlük yaşamını ciddi şekilde etkiliyorsa öğretmeniyle görüşmek ve gerektiğinde uygun bir uzmandan değerlendirme almak faydalı olabilir.Burada amaç çocuğa hemen bir etiket koymak değil, gerçekten desteğe ihtiyaç duyduğu bir alan olup olmadığını anlamaktır.
Siz de deneyiminizi paylaşabilirsiniz.
- Çocuğunuz ders çalışırken en çok neyin dikkatini dağıtıyor?
- Kısa çalışma süreleri ve molalar işe yarıyor mu?
- Dikkatini geliştirmek için evde hangi oyunları oynuyorsunuz?
- Ekran kullanımını ders çalışma düzeninden nasıl ayırıyorsunuz?
- Çocuğunun odaklanmasını desteklemek isteyen diğer ebeveynlere hangi tavsiyelerde bulunursunuz?
Dikkat ve odaklanma bir anda kazanılan beceriler değildir. Yaşa uygun beklentiler, düzenli rutinler, dikkat dağıtıcıların azaltılması ve çocuğa kendi hızında çalışma fırsatı verilmesi bu becerinin zaman içerisinde gelişmesine yardımcı olabilir.